به رحمت رحمانيه « 21 » ، و هنگام وصول به كمالى كه لايق حال اوست مرحوم گشته به رحمت رحيميه . پس در ولى ايجاد رحمت و اعطاى اين صفت بعد از وجود و وصول به كمال از براى آنست تا عبد موصوف گردد به صفت ربّش ، و راحم شود بعد ما كه مرحوم بود . و اين از براى آنست كه صفات فعليه چون در مظهرى ظاهر شود ، اقتضاى ظهور فعل مىكند از او . نمىبينى كه حق تعالى بنده را چون صفت قدرت عطا دهد و بدان صفت بر وى تجلى كند ، چگونه خارق عادات و انواع كرامات و معجزات از او بظهور مىآيد . و رحمت مبدأ جمله صفات فعليه است ، چه وجود اعيان صفات فعليه به رحمت است . [ 270 - پ ] و هو سبحانه ليس به محل للحوادث ، فليس به محل لإيجاد الرحمة فيه . و هو الراحم ، و لا يكون الراحم راحما إلا بقيام الرحمة به . فثبت أنه عين الرحمة . يعنى : حضرت حق - سبحانه و تعالى - است كه رحم مىكند جميع اسماء و صفات و اعيان و اكوان را ، پس او راحم است و محل حوادث نيست تا او را صفتى باشد زائدة بر وى و حادثه بالذات . پس رحمت او عين ذات او باشد غير زائدة بر وى . و به اين رحمت مذكوره كه زائد بر ذات نيست ، رحم كرد رحمت صفاتيه را و او را . و عينى را كه قائم است بدان ، ايجاد كرد تا « 22 » به اين رحمت صفاتيه بر همهء أشياء رحم كند . و من لم يذق هذا الأمر و لا كان له فيه قدم ما اجترأ أن يقول إنه عين الرحمة أو عين الصفة ، فقال ما هو عين الصفة و لا غيرها . فصفات الحق عنده لا هي هو و لا هي غيره ، لأنه لا يقدر على نفيها و لا يقدر أن يجعلها عينه ، فعدل إلى هذه العبارة و هي حسنة ، و غيرها أحق بالأمر منها و أرفع للإشكال . و كسى كه او را اين امر به ذوق حاصل نيست تا راحم باشد بالفعل ، و مالك اين صفت بود و متمكَّن در وى ، و او را به وجهى از وجوه قدمي در اين مقام نيست ، جرأت نكرد كه گويد : حق عين رحمت است يا صفت ديگر . لا جرم گفت : حق عين صفت نيز نيست و غير او نيز نى .

--> « 21 » پا : « بلكه ايجاد . . . رحمانيه » نبود . « 22 » پا : ايجاد كه .